Krachten bundelen rondom Covid-19; complexe problemen kennen geen simpele oplossing. Door Marleen Kraaij et al.

Krachten bundelen rondom Covid-19

Namens de Denkgroep Publieke gezondheid rondom Covid – 19: Marleen Kraaij – Dirkzwager, Pieter van der Torn, Thesra Hilte – olde Scheper, Peter van den Hazel. 

Dit is een pleidooi om de krachten van zorgverleners te bundelen, en vanuit onze invalshoek mee te denken over de beste manier om te reageren op de maatschappelijke crisis die is ontstaan.

De COVID-19 epidemie en de genomen maatregelen hebben een grote impact op het leven van velen1–3. De eerste schokgolven zijn geweest. De vragen over de beste aanpak om te leven na of met het virus nemen snel toe. Wel of geen versoepeling van de maatregelen? Wanneer wordt het middel erger dan de kwaal? Wat mogen de maatregelen en de (in)directe gevolgen daarvan kosten? Tot waar blijven mensen de vraag om solidariteit steunen? En over welke kwetsbaren binnen onze samenleving hebben we het? Want deze crisis heeft tot veel meer kwetsbaarheid geleid.

De vragen over de aanpak ontstaan omdat veel kennis ontbreekt, en mensen nu eenmaal verschillend kijken naar de feiten, de maatregelen, de risico’s en de waarden die op het spel staan. Dat hangt samen met (risico)percepties, overtuigingen, kennis(gebrek), economische en sociale factoren e.d.. Dit doet denken aan de parabel van de zeven blinde mensen die een olifant onderzoeken: de één voelt een slagtand, de ander een poot, de derde de staart enzovoort. Niemand heeft het totale plaatje. Ook in de coronacrisis ondervindt een ieder een beperkt deel van de situatie en óverzien we slechts een deel van het geheel.

Hoe moeten we, rekening houdend met de uiteenlopende perspectieven, het beste evenwicht vinden tussen bescherming van (groepen in) de bevolking en zo weinig mogelijk schade voor de samenleving? Complexe problemen kennen geen simpele oplossing. Het is geen kwestie van óf de lockdown in stand houden óf deze versoepelen. Het is geen keuze tussen óf de gezondheid beschermen óf de economie en het sociale leven weer op gang helpen. Gezondheid en welzijn worden immers bepaald door veel onlosmakelijk aan elkaar verbonden determinanten.

Gevolgen van COVID-19 en de genomen maatregelen
De negatieve impact door de COVID-19 crisis is divers en wordt bepaald door het virus en de directe gevolgen daarvan, de maatregelen die genomen zijn en de (in)directe effecten daar weer van. We schetsen de belangrijkste gevolgen:

  1. De directe gevolgen van het SARS-CoV-2 virus (ernstige ziekte of overlijden)., de mentale en fysieke complicaties ervan, en de gevolgen voor direct betrokkenen zoals o.a. het niet nabij kunnen zijn bij dierbaren die ziek zijn of overlijden door corona.
  2. De effecten van de maatregelen die worden genomen om de uitbraak te beheersen, hebben invloed op het leven van velen:
  • De impact van fysieke afstand bewaren,
  • De uitgestelde preventieve en curatieve zorg,
  • Eenzaamheid, angst, stress en andere psychische problemen,
  • Werk- en inkomensverlies met problemen in gezondheid en welbevinden als gevolg.
  1. De hoge werkdruk voor zorgverleners in soms zeer stressvolle omstandigheden, mede vanwege gebrek aan personeel, persoonlijke beschermingsmiddelen en

Goed handelen; balanceren met risico’s en risicoperceptie
Nu de eerste fase van de epidemie voorbij is, ontstaat er behoefte aan maatwerk. Om ‘op maat’ interventies te ontwikkelen, is het nodig om beter zicht te krijgen op de groepen mensen die in deze situatie (extra) kwetsbaar zijn4–6. Zij verschillen in hun behoeften aan ondersteuning. Het denken vanuit de gevolgen geeft inzicht in waar en hoe de gevolgen van de coronacrisis tot gezondheidsproblemen en kwetsbaarheid leiden. Belangrijk daarbij zijn de verschillen in risico en risicoperceptie. De getroffen maatregelen hebben een cascade van bijeffecten teweeg gebracht die ook nog eens nieuwe risico’s voor gezondheid en welzijn opleveren.

Hoe nu verder? Cruciaal is het betrekken van belanghebbenden bij de te maken keuzes. Het is niet alleen ‘goed handelen’ om mensen te betrekken bij zaken die hen raken; samen werken levert óók vaak betere uitkomsten op. In het omgaan met risico’s speelt de ‘de participatieladder’ een hoofdrol. Het goed informeren van betrokkenen is de eerste trede op de participatieladder. Goede informatie vormt de basis voor mensen om te kunnen beslissen. Een trede hoger worden betrokkenen bevraagd over hun mening en zorgen. Verder omhoog op de participatieladder staat het actief betrekken van mensen bij de keuzes die voorliggen, en weer een stapje hoger brengen betrokkenen in samenwerking zulke keuzes tot stand. Het advies om individuen, getroffen gemeenschappen en maatschappelijke actoren te betrekken zodat maatwerk mogelijk is, is conform de aanbevelingen van de Wereld Gezondheidsorganisatie, andere literatuur over risico- en uitbraakmanagement7–11 en het recente rapport “(Samen)leven is meer dan overleven” van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving12. Dat is niet eenvoudig. Het positieve effect van meer vrijheid voor de ene groep kan immers leiden tot gezondheidsrisico’s voor de andere groep. Bescherming van de gezondheid van de ene groep kan leiden tot verminderde kwaliteit van leven voor de andere groep.

Wat kunnen zorgverleners in gemeenschappelijkheid betekenen?
We zullen pas terugkijkend een volledig beeld krijgen van de gevolgen van deze crisis. Anticiperend kunnen zorgverleners nú al bijdragen aan het in beeld krijgen van kwetsbare groepen. Het ophalen van de noden en behoeftes van mensen, is ons dagelijks werk in zorginstellingen en in de publieke zorg. Ook het uitwerken van een match tussen hulpvraag en zorg- en ondersteuningsaanbod is ons vak. Als wij, zorgprofessionals, onze krachten bundelen, kunnen we beleidsmakers en politici op het gebied van gezondheidseffecten en –interventies met ‘raad op maat’ terzijde staan.

 Referenties

  1. Sociaal Cultureel Planbureau (SCP). 2020. Maatschappelijke gevolgen coronamaatregelen. Den Haag. https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2020/05/07/maatschappelijke-gevolgen-coronamaatregelen
  2. Boutellier H. Verslag Werkgroep Sociale Impact van de Coronacrisis. 2020.
    https://www.g40stedennetwerk.nl/files/2020-05/Rapport-werkgroep-sociale-impact-2020.pdf
  3. Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO). Covid‑19 Strategy Update. 2020.
    https://www.who.int/publications-detail/covid-19-strategy-update—14-april-2020
  4. RIVM. LCI richtlijnen COVID-19. 2020 https://lci.rivm.nl/richtlijnen/covid-19
  5. Duckers ML. 2014. Multidisciplinaire richtlijn psychosociale hulp bij rampen en crises. Diemen; Via www.impact.arq.org
  6. Bakker M. 2018. Verminderd zelfredzamen ten tijde van rampen en crises: de overheid een zorg Arhnem; Via www.ifv.nl
  7. Florin MV. IRGCs approach to emerging risks. J Risk Res. 2013 Apr 1;16(3–4):315–22.
  8. Renn O, Klinke A, Van Asselt M. Coping with complexity, uncertainty and ambiguity in risk governance: A synthesis. Ambio. 2011 Mar 3;40(2):231–46.
  9. Rump B, Verweij M, Timen A, Hulscher M. Ethisch verantwoorde zorg in tijden van Corona – een handreiking voor zorginstellingen. Tijdschr voor gezondheidszorg en Ethiek. verwacht juli 2020
  10. WHO. 2016. Guidance for managing ethical issues in infectious disease outbreaks. Geneva https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/250580/9789241
  11. Jennings B, Arras JD BD and EB. Emergency Ethics. Oxford University Press; 2016. 105-134 p.
  12. Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS). 2020. (Samen) leven is meer dan overleven. Den Haag; https://www.raadrvs.nl/documenten/publicaties/2020/05/03/goed-samen-leven-in-tijden-van-corona

RVS: (Samen)leven is meer dan overleven. Breder kijken en kiezen in tijden van corona dát moet het uitgangspunt zijn.

In dit advies pleit de Raad dan ook voor meer ruimte voor maatwerk in de maatregelen als gevolg van de coronacrisis. Kwaliteit van leven en het verminderen van sociale- en gezondheidsrisico’s zouden daarbij centraal moeten staan. Lees hier het gehele rapport.

Arts M+G i.o. Putri Hintaran vertelt hoe contactonderzoeken werken bij GGD regio Utrecht

Putri Hintaran van de GGD Regio Utrecht vertelt in podcast DeDag hoe contactonderzoeken werken en of de GGD’en klaar zijn voor de stroom aan onderzoeken die er komende tijd aan zitten te komen.

Beluister hier de aflevering: https://lnkd.in/dBrc-9f

Arts infectieziektebestrijding i.o. Ibrahim Aiman in Frontberichten

In het dagelijkse tv-programma Frontlinie houden mensen in de frontlinie Nederland op de hoogte hoe zij deze periode beleven. Op 19 april vlogde Ibrahim Aiman, arts infectieziektebestrijding i.o. over de GGD teststraat. Hij laat zien hoe hij zorgmedewerkers test die corona klachten hebben.

Je ziet Ibrahim Aiman in Frontberichten rond minuut 9:05.

Publieke gezondheid: investeer in de artsen. Betoog van Carla Derijck in VNG Magazine.

Er is een tekort aan artsen gespecialiseerd in Maatschappij + Gezondheid, terwijl zij zo belangrijk zijn voor de publieke gezondheid. In het VNG Magazine roept KAMG directeur Carla Derijck gemeenten en GGD’s op in de artsen te investeren.

Niet vaak hebben we zo aan den lijve ondervonden wat het begrip ‘publieke gezondheid’ inhoudt. De coronacrisis maakt glashelder hoe kwetsbaar de ‘volksgezondheid’ is. Dat merken we thuis, in ons privé- leven. Dat merk ik in mijn werk als directeur van de Koepel Artsen Maatschappij + Gezondheid. En dat merkt u. Want u hebt als gemeente ook een flinke taak in die publieke gezondheid. Bij die taak wordt u vast en zeker geholpen door artsen Maatschappij + Gezondheid. De preventieve en publieke gezondheid is hun werkterrein. Dat noemen we ook wel 360°-geneeskunde. Deze artsen signaleren belangrijke risico’s en uitdagingen in relatie tot gezondheid en volksgezondheid, en die een gezamenlijke, bredere maatschappelijk benadering en aanpak vragen. Ze werken niet in een ziekenhuis, maar in de wijk, bij een GGD, bij landelijke instituten als het RIVM en het Instituut Fysieke Veiligheid, Veilig Thuis, op scholen, in het gemeentehuis, bij defensie of zorg- verzekeraar, in de stad of op het platteland. Zij verbinden het sociale domein met de geneeskunde.

TEKORTEN

Deze artsen zijn van levensbelang, juist nu. Zij zijn bij het eerste gerucht over het coronavirus in actie gekomen. Ze hebben duizenden huisartsen geïnformeerd, honderden Nederlanders getest en bij de uitbraak van het virus bron- en contactonderzoek gedaan. Ze maken vaak werkdagen van 16 uur en nog altijd bevinden zij zich in de frontlinie van de strijd tegen corona. Des te schrijnender zijn de cijfers. Het aantal artsen M+G is in de afgelopen twintig jaar met ruim 40 procent afgenomen. Waren er in 2000 nog twaalfhonderd artsen M+G, nu zijn het er minder dan zevenhonderd. De instroom in de opleiding blij structureel en significant achter bij de benodigde capaciteit. Uit de raming van het Capaciteitsorgaan blijkt dat de tekorten de komende jaren fors zullen oplopen. Dat komt deels omdat we in de zorg over de hele linie mensen tekortkomen. U hebt de campagne Ik Zorg vast al eens gezien. Die campagne is onderdeel van een brede aanpak om personeelstekorten in Zorg en Welzijn terug te brengen.

Maar bij de artsen M+G is veel meer aan de hand. Tijdens de opleiding tot basisarts zijn bij geneeskundestudenten met name de klinische specialismen goed in beeld. Het ligt dan voor de hand dat zij kiezen voor een vervolgopleiding tot huisarts of medisch specialist. De opleiding tot arts M+G is nagenoeg onzichtbaar. Bovendien is de breedte van het vak zowel pluspunt als struikelblok. Wat een chirurg doet, is helder. Wie arts M+G is, heeft wat uit te leggen.

EEN INTEGRALE OPLEIDING

Daarom werken we aan een brede specialisten- opleiding voor alle artsen in de preventieve en publieke gezondheidszorg. Eén integrale opleiding tot arts M+G. Voor ambitieuze, maatschappelijk betrokken, breed geïnteresseerde artsen die meer willen dan spreekkamer, receptenblok en operatiekamer en die kiezen voor 360°-geneeskunde. De afgelopen maanden hebben de KNMG, artsen in opleiding én
de werkgevers in de volle breedte van de sector hun steun betuigd aan deze integrale opleiding. Allen herkennen de waarde van deze flexibel inzetbare, goed opgeleide arts. Met een dergelijke integrale opleiding zal het vak voor iedereen bekender worden. Helderder en aantrekkelijker.

SLEUTELROL

De Koepel Artsen Maatschappij + Gezondheid werkt aan een campagne om geneeskundestudenten op tijd te laten kennismaken met de vervolgopleiding tot arts M+G. Belangrijk, want meer dan ooit beseffen we dat deze artsen in normale tijden én in tijden van crisis een sleutelrol vervullen voor de publieke gezondheid. Ik ga graag met u de samenwerking aan. Om ervoor te zorgen dat er straks voldoende artsen zijn die zich met hart en ziel inzetten voor de publieke gezondheid. En daar knapt de hele maatschappij van op.

Artsencoalitie bezorgd om kwetsbare mensen en doet een oproep aan alle artsen om actief te vragen naar de thuissituatie en hulp aan te bieden.

Hoewel de cijfers (nog) niet uitwijzen dat huiselijk geweld tijdens de coronacrisis vaker voorkomt, maakt de Artsencoalitie kindermishandeling en huiselijk geweld zich grote zorgen over kinderen èn volwassenen in kwetsbare situaties. De Artsencoalitie doet een oproep aan alle artsen om actief te vragen naar de thuissituatie en hulp aan te bieden. En ook roept zij burgers die ondersteuning kunnen gebruiken op om actief hulp te vragen.

Psychische hulp beperkter beschikbaar

Nu kinderen door de coronacrisis niet naar school en dagopvang gaan en veel psychische hulp voor zowel volwassenen als kinderen veel beperkter beschikbaar is, vreest de Artsencoalitie dat juist kwetsbare mensen in de knel komen. Er lijkt minder aandacht te zijn voor signalen van kindermishandeling en huiselijk geweld, zeggen onder andere de SEH-artsen, jeugdartsen, kinderartsen en Veilig Thuis-organisaties. Het landelijk aantal adviesvragen en meldingen bij Veilig Thuis blijft momenteel gelijk, terwijl bekend is dat spanningen binnenshuis oplopen.

Lees het hele artikel op www.knmg.nl.

Arts Maatschappij + Gezondheid in tijden van corona. Column door Elise Buiting.

Ik wilde eigenlijk een column schrijven over mijn werk als vertrouwensarts. Hoe moeilijk het soms is om informatie te krijgen over kinderen in de knel. Veel collega’s delen waar nodig ruimhartig hun informatie, maar helaas niet allemaal. Er zijn collega’s die hun mond stijf dicht houden, ook als het gaat om kindermishandeling. Maar omdat we sinds enkele weken leven in een nieuwe werkelijkheid, is dit thema ineens veel minder actueel. Wat  gisteren belangrijk was, is vandaag even vergeten. Corona is onze nieuwe werkelijkheid. Corona is in korte tijd in al onze poriën gekropen en beheerst ons leven, ons werk en onze geliefden.

Als vertrouwensarts bij Veilig Thuis werk ik min of meer als vanouds. Meldingen genoeg. Een bijna lock-down is voor veel gezinnen een regelrechte ramp. Maar het valt niet mee om mensen te helpen bij hun problemen, want sinds corona is er veel op slot. Vele niet corona-gerelateerde medische zorg staat on hold. Met gevolgen voor de huisartsenzorg, GGZ en verslavingszorg voor onze kwetsbare doelgroep. In het sociale veld is dat niet anders. Jeugdzorgwerkers, Raad voor de kinderbescherming en maatschappelijk werkers werken vanuit thuis. Afspraken worden afgezegd of omgezet in belafspraken. Samen met de sluiting van de scholen en kinderdagcentra maakt het de bestrijding van kindermishandeling en huiselijk geweld niet makkelijker. We maken er maar het beste van. Inmiddels regelmatig met handschoenen en mondkapjes of spatschermen op kantoor tussen ons en de mensen die we proberen te helpen.

Als voorzitter van de KAMG en lid van de algemene vergadering van de KNMG ben ik in een andere dynamiek verzeild geraakt. Ik denk mee over persoonlijke beschermingsmiddelen, over korte en lange termijn keuzen in de gezondheidszorg, over de opvang van daklozen en over het ronselen en op de juiste plek inzetten van -al dan niet BIG-geregistreerd- personeel. En ik neem taken over van actieve collega’s binnen de KAMG, die dag en nacht in touw zijn om de crisis te bestrijden.

Corona is een bedreiging voor onze maatschappij én gezondheid. Dus artsen Maatschappij + Gezondheid hebben het druk. Artsen M+G in de publieke gezondheidszorg zijn bij crisis onontbeerlijk bij het adviseren over collectieve maatregelen die institutionele en professionele domeingrenzen overstijgen[1]. Artsen M+G werken bij landelijke instellingen zoals het RIVM, het Instituut Fysieke Veiligheid, Zorgverzekeraars en vaccinontwikkelaars. Anderen zijn bij GGD-en regionaal actief in de crisis- en infectieziektenbestrijding. Ze nemen coronatests af en doen contactonderzoek. Ze geven advies en voorlichting aan publiek, instellingen en instanties. Houden het rijksvaccinatieprogramma op peil. En zorgen voor de benodigde sociaal-medische kennis in lokale-, regionale- en landelijke crisisteams.

Gelukkig zijn er nog artsen M+G. Niet zoveel meer. Ons aantal is sinds 2000 afgenomen met ruim 40%; van 1200 tot minder dan 700. Het nieuwe landelijk opleidingsplan arts M+G dat het vak aantrekkelijk maakt voor geneeskundestudenten, werkgevers én universiteiten kan soelaas bieden. En dat is goed nieuws voor de BV Nederland. Want naast onze reguliere taken in de publieke gezondheid, is ook dit ons bestaansrecht: het bestrijden van rampen en crisis op het gebied van de volksgezondheid. Om er met collectieve maatregelen voor te zorgen dat de omvang van de coronaramp beperkt blijft, zodat de maatschappij min of meer blijft draaien en de curatieve zorg zo goed mogelijk haar werk kan blijven doen.

Elise Buiting, arts Maatschappij + Gezondheid, vertrouwensarts en voorzitter KAMG.

[1] Marielle Jambroes, Marie-Louise Essink-Bot, Thomas Plochg, Boukje Zaadstra en Karien Stronks. De Nederlandse publieke gezondheidszorg: 10 kerntaken en een nieuwe definitie. NTvG 27-09-2013

 

RGS kiest voor tegemoetkoming herregistratie-eisen door coronacrisis

Alle specialisten en profielartsen behouden dit jaar hun registratie in de registers van de Registratiecommissie Geneeskundig Specialisten (RGS). Daarnaast krijgen zij die zich tussen 1 maart 2020 en 1 januari 2021 moeten herregistreren, een tegemoetkoming in de herregistratie-eisen van 10%. Met deze regeling hoopt de RGS specialisten en profielartsen zo min mogelijk te belasten tijdens de coronacrisis. Maar een ieder die zich wil herregistreren kan dat blijven doen. Met deze regeling sluit de RGS aan op de tegemoetkoming van VWS ten aanzien van herregistratie van basisartsen en de overige artikel 3 beroepen in het BIG-register.

Lees hier meer over de tegemoetkoming herregistratie-eisen RGS.

GGD-handreiking voor inrichten COVID 19 testfaciliteit

In de handreiking is aangegeven dat triage, aanmelding en aanvraag door een (bedrijfs)arts wordt uitgevoerd. Meer weten? Lees dan hier verder.

KNMG in gesprek over draaiboek Code Zwart

“Het is voor het moment afwachten of we in Nederland daadwerkelijk in ‘Code Zwart’ terechtkomen, een fase die voor patiënten, maar ook voor zorgverleners heel heftig is”, zegt René Héman, voorzitter van de KNMG. “Ik hoop dat we dit draaiboek nooit nodig hebben, maar we moeten er ons wel op voorbereiden.

Lees meer.