Krachten bundelen rondom Covid-19; complexe problemen kennen geen simpele oplossing. Door Marleen Kraaij et al.

Krachten bundelen rondom Covid-19

Namens de Denkgroep Publieke gezondheid rondom Covid – 19: Marleen Kraaij – Dirkzwager, Pieter van der Torn, Thesra Hilte – olde Scheper, Peter van den Hazel. 

Dit is een pleidooi om de krachten van zorgverleners te bundelen, en vanuit onze invalshoek mee te denken over de beste manier om te reageren op de maatschappelijke crisis die is ontstaan.

De COVID-19 epidemie en de genomen maatregelen hebben een grote impact op het leven van velen1–3. De eerste schokgolven zijn geweest. De vragen over de beste aanpak om te leven na of met het virus nemen snel toe. Wel of geen versoepeling van de maatregelen? Wanneer wordt het middel erger dan de kwaal? Wat mogen de maatregelen en de (in)directe gevolgen daarvan kosten? Tot waar blijven mensen de vraag om solidariteit steunen? En over welke kwetsbaren binnen onze samenleving hebben we het? Want deze crisis heeft tot veel meer kwetsbaarheid geleid.

De vragen over de aanpak ontstaan omdat veel kennis ontbreekt, en mensen nu eenmaal verschillend kijken naar de feiten, de maatregelen, de risico’s en de waarden die op het spel staan. Dat hangt samen met (risico)percepties, overtuigingen, kennis(gebrek), economische en sociale factoren e.d.. Dit doet denken aan de parabel van de zeven blinde mensen die een olifant onderzoeken: de één voelt een slagtand, de ander een poot, de derde de staart enzovoort. Niemand heeft het totale plaatje. Ook in de coronacrisis ondervindt een ieder een beperkt deel van de situatie en óverzien we slechts een deel van het geheel.

Hoe moeten we, rekening houdend met de uiteenlopende perspectieven, het beste evenwicht vinden tussen bescherming van (groepen in) de bevolking en zo weinig mogelijk schade voor de samenleving? Complexe problemen kennen geen simpele oplossing. Het is geen kwestie van óf de lockdown in stand houden óf deze versoepelen. Het is geen keuze tussen óf de gezondheid beschermen óf de economie en het sociale leven weer op gang helpen. Gezondheid en welzijn worden immers bepaald door veel onlosmakelijk aan elkaar verbonden determinanten.

Gevolgen van COVID-19 en de genomen maatregelen
De negatieve impact door de COVID-19 crisis is divers en wordt bepaald door het virus en de directe gevolgen daarvan, de maatregelen die genomen zijn en de (in)directe effecten daar weer van. We schetsen de belangrijkste gevolgen:

  1. De directe gevolgen van het SARS-CoV-2 virus (ernstige ziekte of overlijden)., de mentale en fysieke complicaties ervan, en de gevolgen voor direct betrokkenen zoals o.a. het niet nabij kunnen zijn bij dierbaren die ziek zijn of overlijden door corona.
  2. De effecten van de maatregelen die worden genomen om de uitbraak te beheersen, hebben invloed op het leven van velen:
  • De impact van fysieke afstand bewaren,
  • De uitgestelde preventieve en curatieve zorg,
  • Eenzaamheid, angst, stress en andere psychische problemen,
  • Werk- en inkomensverlies met problemen in gezondheid en welbevinden als gevolg.
  1. De hoge werkdruk voor zorgverleners in soms zeer stressvolle omstandigheden, mede vanwege gebrek aan personeel, persoonlijke beschermingsmiddelen en

Goed handelen; balanceren met risico’s en risicoperceptie
Nu de eerste fase van de epidemie voorbij is, ontstaat er behoefte aan maatwerk. Om ‘op maat’ interventies te ontwikkelen, is het nodig om beter zicht te krijgen op de groepen mensen die in deze situatie (extra) kwetsbaar zijn4–6. Zij verschillen in hun behoeften aan ondersteuning. Het denken vanuit de gevolgen geeft inzicht in waar en hoe de gevolgen van de coronacrisis tot gezondheidsproblemen en kwetsbaarheid leiden. Belangrijk daarbij zijn de verschillen in risico en risicoperceptie. De getroffen maatregelen hebben een cascade van bijeffecten teweeg gebracht die ook nog eens nieuwe risico’s voor gezondheid en welzijn opleveren.

Hoe nu verder? Cruciaal is het betrekken van belanghebbenden bij de te maken keuzes. Het is niet alleen ‘goed handelen’ om mensen te betrekken bij zaken die hen raken; samen werken levert óók vaak betere uitkomsten op. In het omgaan met risico’s speelt de ‘de participatieladder’ een hoofdrol. Het goed informeren van betrokkenen is de eerste trede op de participatieladder. Goede informatie vormt de basis voor mensen om te kunnen beslissen. Een trede hoger worden betrokkenen bevraagd over hun mening en zorgen. Verder omhoog op de participatieladder staat het actief betrekken van mensen bij de keuzes die voorliggen, en weer een stapje hoger brengen betrokkenen in samenwerking zulke keuzes tot stand. Het advies om individuen, getroffen gemeenschappen en maatschappelijke actoren te betrekken zodat maatwerk mogelijk is, is conform de aanbevelingen van de Wereld Gezondheidsorganisatie, andere literatuur over risico- en uitbraakmanagement7–11 en het recente rapport “(Samen)leven is meer dan overleven” van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving12. Dat is niet eenvoudig. Het positieve effect van meer vrijheid voor de ene groep kan immers leiden tot gezondheidsrisico’s voor de andere groep. Bescherming van de gezondheid van de ene groep kan leiden tot verminderde kwaliteit van leven voor de andere groep.

Wat kunnen zorgverleners in gemeenschappelijkheid betekenen?
We zullen pas terugkijkend een volledig beeld krijgen van de gevolgen van deze crisis. Anticiperend kunnen zorgverleners nú al bijdragen aan het in beeld krijgen van kwetsbare groepen. Het ophalen van de noden en behoeftes van mensen, is ons dagelijks werk in zorginstellingen en in de publieke zorg. Ook het uitwerken van een match tussen hulpvraag en zorg- en ondersteuningsaanbod is ons vak. Als wij, zorgprofessionals, onze krachten bundelen, kunnen we beleidsmakers en politici op het gebied van gezondheidseffecten en –interventies met ‘raad op maat’ terzijde staan.

 Referenties

  1. Sociaal Cultureel Planbureau (SCP). 2020. Maatschappelijke gevolgen coronamaatregelen. Den Haag. https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2020/05/07/maatschappelijke-gevolgen-coronamaatregelen
  2. Boutellier H. Verslag Werkgroep Sociale Impact van de Coronacrisis. 2020.
    https://www.g40stedennetwerk.nl/files/2020-05/Rapport-werkgroep-sociale-impact-2020.pdf
  3. Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO). Covid‑19 Strategy Update. 2020.
    https://www.who.int/publications-detail/covid-19-strategy-update—14-april-2020
  4. RIVM. LCI richtlijnen COVID-19. 2020 https://lci.rivm.nl/richtlijnen/covid-19
  5. Duckers ML. 2014. Multidisciplinaire richtlijn psychosociale hulp bij rampen en crises. Diemen; Via www.impact.arq.org
  6. Bakker M. 2018. Verminderd zelfredzamen ten tijde van rampen en crises: de overheid een zorg Arhnem; Via www.ifv.nl
  7. Florin MV. IRGCs approach to emerging risks. J Risk Res. 2013 Apr 1;16(3–4):315–22.
  8. Renn O, Klinke A, Van Asselt M. Coping with complexity, uncertainty and ambiguity in risk governance: A synthesis. Ambio. 2011 Mar 3;40(2):231–46.
  9. Rump B, Verweij M, Timen A, Hulscher M. Ethisch verantwoorde zorg in tijden van Corona – een handreiking voor zorginstellingen. Tijdschr voor gezondheidszorg en Ethiek. verwacht juli 2020
  10. WHO. 2016. Guidance for managing ethical issues in infectious disease outbreaks. Geneva https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/250580/9789241
  11. Jennings B, Arras JD BD and EB. Emergency Ethics. Oxford University Press; 2016. 105-134 p.
  12. Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS). 2020. (Samen) leven is meer dan overleven. Den Haag; https://www.raadrvs.nl/documenten/publicaties/2020/05/03/goed-samen-leven-in-tijden-van-corona

RVS: (Samen)leven is meer dan overleven. Breder kijken en kiezen in tijden van corona dát moet het uitgangspunt zijn.

In dit advies pleit de Raad dan ook voor meer ruimte voor maatwerk in de maatregelen als gevolg van de coronacrisis. Kwaliteit van leven en het verminderen van sociale- en gezondheidsrisico’s zouden daarbij centraal moeten staan. Lees hier het gehele rapport.

Arts M+G i.o. Putri Hintaran vertelt hoe contactonderzoeken werken bij GGD regio Utrecht

Putri Hintaran van de GGD Regio Utrecht vertelt in podcast DeDag hoe contactonderzoeken werken en of de GGD’en klaar zijn voor de stroom aan onderzoeken die er komende tijd aan zitten te komen.

Beluister hier de aflevering: https://lnkd.in/dBrc-9f

Arts infectieziektebestrijding i.o. Ibrahim Aiman in Frontberichten

In het dagelijkse tv-programma Frontlinie houden mensen in de frontlinie Nederland op de hoogte hoe zij deze periode beleven. Op 19 april vlogde Ibrahim Aiman, arts infectieziektebestrijding i.o. over de GGD teststraat. Hij laat zien hoe hij zorgmedewerkers test die corona klachten hebben.

Je ziet Ibrahim Aiman in Frontberichten rond minuut 9:05.

CGS stemt in met Landelijk Opleidingsplan voor arts M+G!

Op 8 april jl. heeft het CGS met veel waardering ingestemd met het landelijk opleidingsplan Maatschappij + Gezondheid, het adviesverzoek ontwerpbesluit Maatschappij + Gezondheid en het ontwerp Kaderbesluit profielen.
Het CGS was heel positief over de nieuwe opleiding. Het concludeerde dat het goed aansluit bij de toekomstvisie van het CGS als verwoord in de korte notitie ‘Het zorglandschap verandert, het specialismenlandschap verandert mee’. De nieuwe opleiding biedt flexibiliteit en legt een duidelijke verbinding met de clusters 1 en 3. Het opleidingsplan voldoet aan de criteria van het CGS en is overzichtelijk en duidelijk.

Het CGS maakte twee korte kanttekeningen en verzoek ons om deze beide punten nog in het LOP te verwerken. In beginsel stemt het CGS ook in met de datum van inwerkingtreding van 1 januari 2021, met dien verstande dat als het specifieke besluit maatschappij en gezondheid onverhoopt later dan 1 januari 2021 in werking treedt, ook het LOP later in werking treedt.

Besluit maatschappij en gezondheid en Kaderbesluit profielen
Zoals gezegd zijn beide besluiten door het CGS als ontwerpbesluiten vastgesteld. Beide besluiten zijn in nauwe samenwerking tussen KAMG en CGS stand gekomen.

Vervolgstappen
Na ontvangst van de adviezen zal het CGS zich beraden over het al dan niet overnemen van de adviezen en deze verwerken in de ontwerpbesluiten. Vervolgens zal het CGS de ontwerpbesluiten inclusief de eventuele wijzigingen als besluit vaststellen. Het CGS informeert vervolgens de instanties die inhoudelijk advies hebben uitgebracht over wat met het uitgebrachte advies is gedaan. Het vastgestelde Besluit maatschappij en gezondheid zal tenslotte nog aan de minister van VWS worden voorgelegd die ingevolge artikel 14, vierde lid, van de Wet BIG formeel zal moeten instemmen met het besluit. Pas na publicatie van het instemmingsbesluit van de minister van VWS in de Staatscourant kan het besluit in werking treden. Het Kaderbesluit profielen behoeft niet de instemming van de minister, maar de inwerkingtreding daarvan zal afhangen van de inwerkingtreding van het Besluit maatschappij en gezondheid. De beoogde inwerkingtredingsdatum van beide besluiten is 1 januari 2021.

Het Landelijk Opleidingsplan M+G 2020 lees je hier.

Meer informatie over de regelgeving van het CGS en de vaststellingsprocedure is te vinden op www.knmg.nl/cgs.

De waarde van gezondheid en de kans van digitaal

Hoeveel is gezondheid ons ècht waard? De coronacrisis laat het duidelijk zien: heel veel. We sluiten scholen en horecagelegenheden. We werken massaal thuis. We stoppen met handen geven en houden anderhalve meter afstand. De straten zijn leeg, het land komt tot stilstand. Allemaal om onze gezondheid en die van anderen te beschermen. We accepteren de economische schade en reserveren miljarden om die af te dekken. En dat is niet meer dan terecht.

Als arts ligt mijn expertise bij gezondheid, leefstijl en preventie. Ik ben bijzonder geïnteresseerd in de mogelijkheden van e-health en artificial intelligence. Normaliter houd ik me bezig met sluipende bedreigingen van de gezondheid, zoals te hoge bloeddruk en te hoog bloedsuiker. We weten wat we hiertegen moeten doen. Gezonde voeding, voldoende beweging, goed slapen, niet roken, matig zijn met alcohol.

Sluipende bedreiging gezondheid

Belangrijk, want de sluipende bedreigingen van de gezondheid leiden op de lange termijn tot reële leefstijlziekten. Zo lijden 1,2 miljoen Nederlanders aan diabetes type 2, gerelateerd aan overgewicht en bewegingsarmoede. Ruim 600.000 mensen hebben COPD, meestal door tabaksverslaving. Deze mensen bouwden hun ziekte decennialang op in een omgeving die ongezond gedrag bevordert. Allerlei economische belangen speelden mee. En ook al waren de patiënten van nu zich er jaar in jaar uit van bewust dat ze echt gezonder moesten leven, ze kregen het niet voor elkaar. Het lukte ons niet om op politiek, maatschappelijk, economisch, medisch en individueel niveau de maatregelen te nemen die wèrken.

Intrigerend is dat het bij de overweldigende, directe dreiging van het coronavirus wel lukt om maatregelen te nemen op al deze niveaus. We kwamen politiek, maatschappelijk, economisch en medisch keihard in actie. We pasten in enkele dagen tijd onze leefstijl drastisch aan, op collectief en individueel niveau.

Kansen door coronacrisis

Elke crisis biedt kansen. De coronacrisis geeft ons de kans om te ervaren hoeveel we over hebben voor gezondheid. We weten nu dat we in staat zijn tot krachtige maatregelen. Als samenleving staan we pal voor de kwetsbaren. Laten we dat blijven doen en na afloop van de ergste crisis ook de sluipende bedreigingen van gezondheid aanpakken.

De coronacrisis biedt ons nog een kans. We leren nu hoeveel er online en digitaal mogelijk is. We werken op afstand, we zorgen op afstand, we geven onderwijs op afstand. Het is waardevol dat we als samenleving een steile leercurve doormaken op digitaal gebied. Dat zal van pas komen om onze leefstijl gezonder te maken.

Er zijn namelijk zoveel mensen met leefstijlproblemen, dat individuele begeleiding en zelfs begeleiding in groepen niet mogelijk is voor iedereen. Meer dan de helft van de Nederlanders heeft overgewicht of haalt de beweegnorm niet. 22 procent van de Nederlanders rookt. Het gaat om miljoenen mensen, te veel om over te dragen aan diëtisten, leefstijlcoaches of fysiotherapeuten.

Deze grote groep mensen kan wel online aan hun gezondheid werken. We hebben groeiend bewijs dat online interventies werken. Online hulp om overgewicht te bestrijden en het risico op diabetes type 2 te verminderen, is het best onderzocht. De combinatie van een online programma met counseling op af- stand blijkt het meest succesvol.

In Europa zijn dergelijke online interventies in combinatie met coaching op afstand al verkrijgbaar. Zoals Changing Health, ont- wikkeld aan de University of Newcastle. Het programma combi- neert een online programma met telefonische coaching en richt zich zowel op preventie van diabetes type 2 als op de behande- ling. In het Verenigd Koninkrijk biedt de NHS het programma aan miljoenen Britten aan. In Nederland heeft zorgverzekeraar Menzis er een eerste pilot mee opgezet. Een veelbelovende ont- wikkeling, gezien het grote aantal mensen dat kan pro teren van leefstijlverandering.

Wie werden het ziekst?

Tot slot nog dit. Na afloop van de coronacrisis zullen we ons buigen over de vraag: wie werden er het ziekst? Het is goed mo- gelijk dat we dan zullen concluderen dat een groot deel van onze bevolking extra gevoelig was voor het virus door een ongezonde leefstijl. Dat factoren als diabetes type 2, een hoge bloeddruk en bewegingsarmoede onze weerstand ondermijnden en ons long- weefsel slechter bestand maakten tegen de infectie.

Laten we dan dezelfde daadkracht tonen als we nu doen. Met een gerichte online aanpak en met stevige maatschappelijke maatregelen is de epidemie van leefstijlaandoeningen tot staan te brengen. Dat kan ons nog van pas komen in de verdere strijd tegen de corona-epidemie.

Karine van ’t Land is arts Maatschappij + Gezondheid i.o. Amsterdam UMC, strategie trainee Menzis in ICT&Health nr. 02/2020.

KNMG in gesprek over draaiboek Code Zwart

“Het is voor het moment afwachten of we in Nederland daadwerkelijk in ‘Code Zwart’ terechtkomen, een fase die voor patiënten, maar ook voor zorgverleners heel heftig is”, zegt René Héman, voorzitter van de KNMG. “Ik hoop dat we dit draaiboek nooit nodig hebben, maar we moeten er ons wel op voorbereiden.

Lees meer.

 

Opvang van daklozen noodzakelijk voor welzijn en beperken verspreiden van coronavirus

Het Leger des Heils en andere organisaties zoals de Straatdokters, Dokters van de Wereld, GGD GHOR, Johannes Wier Stichting, Vereniging Artsen Volksgezondheid (VAV) en KAMG maken zich hard voor het openstellen van leegstaande hotels en andere daarvoor geschikte gebouwen om daklozen voor een langere periode op te vangen. Het Leger des Heils maakt zich grote zorgen over het welzijn van daklozen in Nederland. De opvanglocaties zijn gedeeltelijk gesloten, waardoor zij een nog grotere kans lopen op het oplopen en verspreiden van het coronavirus.

Inzetbaar voor coronacrisis? RGS ondersteunt bij (her)registreren aiossen en opleiders

De Registratiecommissie Geneeskundig Specialisten (RGS) bereidt maatregelen voor om de voortgang van de gezondheidszorg zo goed mogelijk te ondersteunen. Specialisten, profielartsen, aiossen en opleiders die zich moeten (her)registreren kunnen rekenen op medewerking van de RGS, zodat zij inzetbaar blijven tijdens de coronacrisis.

Lees het hele artikel over herregistratie voor aoissen en opleiders op www.knmg.nl.

 

Onbekend maakt onbemind; waarom arts maatschappij en gezondheid beter verdient

Geneeskundestudenten zijn niet goed bekend met het specialisme Arts Maatschappij + Gezondheid. Mede daardoor blijft de instroom in de opleiding structureel en significant achter bij de benodigde capaciteit. Volgens de Koepel Artsen Maatschappij + Gezondheid (KAMG) maakt de coronacrisis eens te meer duidelijk hoe belangrijk het specialisme is.

Lees hier het artikel in Zorgvisie.